قدم به قدم تا گفتن شعر

فصل اول : آشنایی با انواع شعر

قسمت اول

شعر قالبی از ادبیات است که دارای حالات مختلف است.در اصل شعر قالبی از متن است که دارای وزن گفتاری است که به بیان احساسات  درونی انسان می پردازد.سبک شعر در زبان فارسی به دو نوع اصلی تقسیم می شود

1.شعر اصیل و قدیمی ایرانی

2.شعر نو

برای شعر اصیل ایرانی می توان به شاعرانی مانند حافظ ، ابوالقاسم فردوسی،نظامی،سعدی،رهی معیری،باباطاهر و...اشاره نمود و برای شعر عصر جدید یعنی شعر نو به نیما بنیانگذار این شعر ، سهراب سپهری،مهدی اخوان ثالث و احمد شاملو اشاره نمود.در این میان شاعران بعداز انقلاب ایران بیشتر گرایش به شعر نو دارند و لیکن شعر اصیل همان قدرت زیبایی خود را حفظ کرده است . از شاعران بعد از انقلاب می توان به مرحوم قیصر امین پور،مرحوم سید حسن حسینی،ساعد باقری و ... اشاره نمود.دراین قسمت مطلب به انواع شعر قدیمی و اصیل فارسی می پردازیم.

شعر فارسی ایرانی قدیمی همیشه داری 4 اصل زیر است

بیت:خانه،مرکب دو مصراع

مصراع:حداقل سخن موزون

قافیه:از پس رونده:کلمات هماهنگ پایان مصراع که که حروف آخر یکسان دارند

ردیف:دسته:کلماتی که پس از قافیه عینا تکرار می شود و داری یک معنی می باشد:ردیف میتواند اختیاری باشد.

بشنو از نی چون حکایت می کند             از جدایی ها شکایت می کند

*

خرامان شد ســـــــــوی آب روان               چنان چون شـــده باز یابد روان

رنگ آبی:ردیف

رنگ بنفش:قافیه

---------------------------

قالبهای شعر فارسی از روی 4 اصل بالا و محتوا تشخیص داده می شود که شامل انواع زیر میباشد:

مثنوی-قصیده-غزل-قطعه-رباعی-دو بیتی-چهار پاره-ترکیب بند- ترجیع بند.

1.مثنوی:

2تایی ، شعری است که هر دو مصراع دو به دو باهم ،هم قافیه هستند.درازترین شعر فارسی را میتوان به مثنوی نسبت داد.معمولا موضوعات مثنوی در مورد عرفان مانند مثنوی مولانا،حماسه مانند شاهنامه فردوسی و مسائل عشق مانند خسرو و شیرین نظامی است.

آثار قابل ذکر:مثنوی مولوی اثر مولانا،منطق الطیر اثر عطار نیشابوری،بوستان سعدی اثر سعدی شیرازی

مدل مثنوی

**************+   **************+

**************-    **************-

**************=   **************=

**************#   **************#

2.قصیده:

شعری است که مصراع اول بیت اول با مصراع زوج هم قافیه هستند.ارکان قصیده به قرار زیر است:

الف_تغزل=گفتگو با معشوق/تشبیب=اظهار جوانی/نسیب:طبیعت-این ها به بیت های اولیه قصیده نسبت داده میشود

ب_تخلص=1الی 3 بیت که رابطه مورد الف و ج است.

ج_تنه ی اصلی=موضوع اصلی قصیده است

اولین بیت قصیده را مصرّع است مطلع و آخرین بیت را مقطع خوانند.

موضوع اصلی این نوع شعر مدح و اخلاق و مسائل عرفانی است ابیات قصیده از 20 عدد به بالا است.

شاعران این نوع شعر : بهار،ناصر خسرو،خاقانی،فرخی یزدی

مدل قصیده

**************#     ************#

***************     *************#

***************     *************#

***************     *************#

3.غزل:

شامل گفتگو با معشوق است و مشابه قصیده می باشد با این تفاوت که در ابیات مضامین تفاوت داند.غزل تا 14 بیت است امّا قصیده دارای ابیات بالاتر از 20 عدد است

موضوعات این شعر در مسائل عرفان و عشق و اجتماع است نمونه شاعران این نوع شعر: حافظ،سعدی،مولانا،شمس تبریزی،فخرالدین عراقی می باشند.

4.قطعه:

شعری است که فقط مصراع های زوج هم قافیه است موضوع این نوع شعر در مورد مسائل اخلاقی ، اجتماعی و مدح و هجو است.

ایرج میرزا،ابن یمین و پروین اعتصامی از پیشروان این نوع شعر هستند.

مدل قطعه:

*************   *************#

*************   *************#

*************   *************#

*************   *************#

ادامه دارد...

مي نويسم تا بماند در خاطره ها

نمي دانم چرا دوستت دارم ، من كه با تو حرفي نزدم

نمي دانم چرا دوستت دارم ، من كه فقط تو را ديدم از دور

صدايت را از شنيدم از راه دور ، نمي دانم چرا دوستت دارم

آنگونه كه اين اوّلين عشق من است

اين عشق در يك لحظه بوده ؛اما سالهاست بامن است

بدون اينكه بتوانم به تو حرفي بزنم،بدون اينكه بداني دوستت دارم

به هر سوي اين دل خـراب كه مي نگرم تو را مي بينم

عشقي نامتعارف؛عشقي كه براي بعضي ها خنده دار است اما

براي من يك عشق.سالهاست تو را جستجو مي كنم ، مي يابم!

امّا از پشت قاب ، قاب شيشه اي تنهايي ، دستم را به سويت دراز

مي كنم ، به تو نمي رسد.مي دانم كه زندگي در گذر است و عمر

همسفرش،شايد بميرم و هيچ گاه با تو نباشم.

نمي دانم چرا دوستت دارم با اينكه مي دانم" ديدار تو برايم

 فرصتي نخواهد داد" روز ها خواهند گذشت و اين حرفها به

به يادگاري در كاغذ هاي فرسوده ، در صداهاي زخمي ، در دل

خواهد ماند.من خواهم رفت تو خواهي رفت و شايد روزي يك

خاطره باشد كه كسي ، كسي ديگر را دوست داشت ازدور و

نامتعارف و هيچگاه او را با دستش لمس نكـــــــرد.

***

 مي نويسم تا بماند در خاطره ها 

اين حديثي ست كه ازدل بر خاست

 عشق من به تو از راه دور

شايد تقديريست كه خدا خواسـت

امید هادی

پريدي پر كشيدي با باد

به اوج آسمانها

ستاره شدي يك ستاره

پرنده اي پرنده

پريدي با دل خسته

مرا راحتي خون تو بود

بريدي از همه دنيا

براي ميهنت ايران

تو رفتي و نامت هم بردي

شدي عشق؛شهيد گمنام

کاری از امید هادی آذر ماه ۱۳۸۴

-------------------------------

در دل اين شب تار من تو را خواهم يافت

درپي چند ستاره زير نور مهتاب

مي آيم دنبالت

به عشقي و اميدي

كوچه به كوچه ، ديوار به ديوار،ساعتي مانده به صبح من تو را خواهم يافت

به دنبال قطره هاي كوچك آب بر روي زمين ، ردپاي باراني؛راه چه دور بس طولاني

به دنبال نسيم خنك پاييزي روي برگهاي زرد مي آيم دنبالت

شب چه سكوتي دارد ، سخت است اما به يك لحظه نگاهت مي ارزد

كاش تو هم كمي ياد من بودي،رفتي اما من تو را خواهم يافت

اميد هادي اسفند ماه ۱۳۸۴

نمي دانم چرا دوستت دارم با اينكه مي دانم" ديدار تو برايم

 فرصتي نخواهد داد" روز ها خواهند گذشت و اين حرفها به

به يادگاري در كاغذ هاي فرسوده ، در صداهاي زخمي ، در دل

خواهد ماند.من خواهم رفت تو خواهي رفت و شايد روزي يك

خاطره باشد كه كسي ، كسي ديگر را دوست داشت ازدور و

نامتعارف و هيچگاه او را با دستش لمس نكـــــــرد.

-----------------------------------------------------

امید هادی